Teorie poznawacze

Dziełom złożonym z wielu części wykonanych przez różnych twórców brak doskonałości dzieł stworzonych przez jednego.
Stan nauk przypomina miasto, które żywiołowo rozbudowuje się i rozrasta bez jednego planu, przypadkowo, bez decyzji grona ludzi władających rozumem.
„[…] trudno jest stworzyć coś doskonałego, opracowując tylko dzieła innych”
Prawodawstwo jest skuteczniejsze, gdy pochodzi od jednego prawodawcy, a nie od wielu.
Racje, dla których w ogólności możemy mieć wątpliwości co do wszystkiego, zwłaszcza zaś tego, co się tyczy rzeczy materialnych, przynajmniej dopóty, dopóki nie będziemy mieli innych podstaw wiedzy naukowej niż dzisiaj. Pożytku z tego powszechnego wątpienia początkowo nie widać, ale jest ona bardzo duży:
- wątpienie uwalnia od z góry powziętych przesądzeń i przygotowuje dobrą drogę do uniezależnienia ducha od zmysłów,
- wątpienie sprawia, że później nie można już wątpić o tym, co odkryjemy jako prawdę.

Uwalnianie się (rozumu) od:
- ingerencji zmysłów,
- przesądów [różnego rodzaju:]
- zakorzenionych mniemań, wpojonych jeszcze w dzieciństwie,
- poglądów niedostatecznie uzasadnionych,
Sądy potoczne kształtują się samorzutnie, bezrefleksyjnie.
Od dziecka człowiek podlega różnym, często sprzecznym wpływom, a nie tylko rozumowi, więc jego sądy nie mogą być tak ugruntowane, jak by były, gdyby posługiwano się wyłącznie rozumem. to, co wie, musi być tylko prawdopodobne. Napełnia się niedostatecznie uzasadnionymi mniemaniami i zasadami.
- tradycji, autorytetu,

Duch religii jawnej nie przezwyciężył jeszcze swej świadomości jako takiej, tzn. jego rzeczywista samowiedza nie jest przedmiotem jego świadomości.
Wyzewnętrznianie się samowiedzy jest tym, co ustanawia przedmiotowość.
Rozpoznawanie w przedmiocie siebie samej przez świadomość.
Wiedza – coś ogólnego.
Pojednanie świadomości z samowiedzą dochodzi do skutku w duchu religijnym (w formie bytu samego w sobie) i w samej świadomości jako takiej (w formie bytu dla siebie).
Bycie w sobie – Insichsein.
Oglądanie i samooglądanie się tego, co boskie.
Wiedza o czystej wiedzy.
Duch istnieje przez to, że swoje istnienie podnosi do poziomu myśli.
Samowiedza – prosta jedność wiedzy.
Wiedza absolutna – dokonane przez myślenie połączenie religijnej treści z formą ludzkiej jaźni. Ostatnia postać ducha. To, co w religii było treścią, czyli formą wyobrażania sobie czegoś innego, tutaj jest własnym działaniem jaźni. Jest ono treścią, połączeniem dokonanym przez pojęcie, które jest wiedzą o tym, że działanie jaźni w sobie jest wszelką istnością i wszelkim istnieniem.
Ostatnia postać ducha – duch, który zna siebie w postaci duchowej, czyli wiedza pojęciowa.
Nauka istnieje dopiero po przebyciu przez świadomość całej drogi.
Duch musi dojść do świadomości samego siebie.
Duch z konieczności przejawia się w czasie, i robi to dopóty, dopóki nie ujmie swego czystego pojęcia, dopóki nie przekreśli czasu.
Ruch, dokonujący przemiany bytu samego w sobie w byt dla siebie, substancji w podmiot, przedmiotu świadomości w przedmiot samowiedzy, czyli w przedmiot, który jest w tej samej mierze przedmiotem zniesionym, czyli w pojęcie.
Ruch wydobywania z siebie formy swojej wiedzy – praca ducha, której dokonuje on w postaci rzeczywistej historii.

świadomość siebie jako istoty podwojonej i ze sobą tylko sprzecznej. W sobie rozdwojona.
Powrót do siebie samej – pojednanie ze sobą samą, równoznaczne z pojęciem ducha, który stał się duchem żyjącym i wstąpił w egzystencję.
Jest patrzeniem jednej samowiedzy w drugą i ona sama jest i jedną, i drugą, a jedność ich obu jest jej istotą. Dla siebie jednak świadomość ta nie jest jeszcze tą istotą, nie jest jeszcze jednością obu samowiedz.
Bezpośrednia jedność obu samowiedz, które są przeciwstawne. Ta prosta i niezmienna jest dla niej istotą, a druga, złożona i zmienna, czymś nieistotnym.
Pierwsza świadomość nieszczęśliwa – judaizm, świadomość, w której Bóg jest wszystkim (panem, czymś istotnym), a człowiek niczym (niewolnikiem, czymś nieistotnym).

Sceptycyzm jest realizacją tego, czego stoicyzm był tylko pojęciem – jest rzeczywistym doświadczeniem tego, czym jest wolność myśli. Ujawnia się dla świadomości całkowita nieistotność i niesamodzielność tego, co inne, rzeczy istniejącej. Myśl staje się myśleniem pełnym, unicestwiającym byt świata różnorodnie określonego.
Samowiedza kierując się ku prostej myśli o sobie samej staje się bytem dla siebie, który jest absolutną negacją tego, co inne, każdego samodzielnego istnienia „innego”.
W dotychczasowych etapach świadomości dialektyka ruchu obracała wniwecz jej przedmiot i zmieniała ją samą.
W sceptycyzmie świadomość naprawdę doświadcza tego, że jest świadomością w samej sobie sprzeczną.
Podwójność, przedtem rozdzielona między dwa pojedyncze byty – pana i niewolnika – zostaje umiejscowiona w czymś jednym.

wolność samowiedzy, kiedy wystąpiła jako świadome siebie zjawisko w dziejach ducha. Zasada – świadomość jest istotą myślącą i że coś posiada dla niej tylko wtedy istotność (Wesenheit), czyli jest dla niej czymś prawdziwym i dobrym, jeżeli świadomość zachowuje się w nim jako istota myśląca.
Zarówno na tronie, jak i w kajdanach przy całej zależności jednostkowego istnienia być wolnym i zachować martwą niewzruszoność, która stale wycofuje się z ruchu istnienia.
„Jako ogólna forma ducha światowego stoicyzm mógł wystąpić tylko w okresie powszechnego strachu i niewolnictwa, ale będącego również okresem takiej kultury ogólnej, która kształtowanie i kulturę podniosła do poziomu myśli”
Prawda i dobro mają polegać na rozumności. Ale to równanie się myśli sobie samej jest tylko czystą formą, w której nic nie zostaje bliżej określone.
Prawda, dobro, mądrość, cnota – wzniosłe, ale nie mogą dojść do rozbudowania treści, zaczynają bardzo szybko budzić nudę.
Świadomość myśląca, która określiła się jako wolność abstrakcyjna.